Od deski kreślarskiej do pola bitwy: Rhino – nieśmiertelny transporter Imperium

Rhino nie jest najsilniej uzbrojonym ani najlepiej opancerzonym pojazdem Imperium. Jego znaczenie wynika z czegoś zupełnie innego: łatwości produkcji, odporności na trudne warunki i niezwykłej podatności na przebudowę. To jeden z najlepszych przykładów tego, jak w uniwersum Warhammera 40,000 prosty schemat STC może przetrwać tysiące lat i stać się fundamentem całej doktryny wojskowej.

Dwie historie jednego pojazdu

Historię Rhino można opowiedzieć na dwóch płaszczyznach. Pierwszą stanowią wydarzenia należące do fikcyjnego uniwersum – od kolonizacji galaktyki przez ludzkość, przez Wielką Krucjatę i Herezję Horusa, aż po wojny 41. i 42. tysiąclecia.

Druga historia rozgrywa się w naszym świecie. To dzieje modelu zaprojektowanego przez Games Workshop, który w 1988 roku stał się pierwszym dużym plastikowym pojazdem przeznaczonym do gry Warhammer 40,000. Obie opowieści są ze sobą mocno związane. Ograniczenia technologiczne pierwszego zestawu pomogły stworzyć charakterystyczny, brutalistyczny wygląd imperialnych pojazdów, a konstrukcja modelu wpłynęła na rozwój całej rodziny maszyn w uniwersum.

1988 rok – pierwszy plastikowy pojazd Warhammera 40,000

W pierwszych latach istnienia Warhammera 40,000 większość figurek wykonywano z metalu. Materiał ten dobrze sprawdzał się w przypadku pojedynczych modeli, ale produkcja dużego czołgu byłaby kosztowna, ciężka i mało praktyczna. Rozwiązaniem okazało się tworzywo sztuczne.

W 1988 roku do sprzedaży trafił zestaw RTB12 Rhino. Był to pierwszy duży plastikowy pojazd przygotowany dla Warhammera 40,000. Co ciekawe, pudełko zawierało nie jeden, lecz trzy transportery.

Technologia produkcji plastikowych modeli była wówczas znacznie bardziej ograniczona niż obecnie. Konstruktorzy musieli zmieścić pojazd na niewielkiej liczbie powtarzalnych ramek. Z tego powodu pierwsze Rhino było niemal symetryczne, a wiele jego elementów występowało po obu stronach w identycznej formie.

Zamiast osłabić projekt, ograniczenie nadało mu charakter. Powstała zwarta, pudełkowata maszyna z wysoko poprowadzonymi gąsienicami, szerokim kadłubem i dużymi włazami. Ten surowy język wizualny do dziś pozostaje jednym z fundamentów imperialnego wzornictwa.

Pierwszy zestaw pozostał w produkcji aż do 2002 roku. Przetrwał trzy edycje gry i stał się punktem wyjścia dla takich pojazdów jak Predator, Razorback, Vindicator, Whirlwind oraz Immolator.

STC – projekt starszy od Imperium

W uniwersum Warhammera 40,000 Rhino nie zostało zaprojektowane przez Adeptus Mechanicus ani przez konstruktorów Legiones Astartes. Jego początki sięgają czasów, gdy ludzkość dopiero rozpoczynała kolonizację galaktyki.

Pojazd powstał na podstawie Standard Template Construct – STC. Systemy STC przechowywały projekty maszyn dostosowanych do produkcji w różnych warunkach, przy użyciu dostępnych lokalnie materiałów i technologii. Kolonia nie musiała dysponować najbardziej zaawansowanym przemysłem, aby rozpocząć wytwarzanie podstawowych pojazdów, urządzeń i narzędzi.

Starsze publikacje przedstawiały przodka Rhino jako RH1-N0 Tracked Exploration and Multi-Purpose Defence Vehicle. Miał to być gąsienicowy pojazd eksploracyjny oraz wielozadaniowa maszyna obronna przeznaczona dla ludzkich kolonii. Nazwa „Rhino” miała powstać z uproszczonego odczytania pierwotnego oznaczenia.

Warto pamiętać, że szczegóły dotyczące pradawnej historii konstrukcji były rozwijane przez wiele edycji i publikacji. Sam zasadniczy motyw pozostaje jednak niezmienny: Rhino jest bardzo starą, prostą i sprawdzoną konstrukcją STC, starszą od Imperium Człowieka.

Dlaczego Rhino odniosło sukces?

Kolonialny pojazd musiał działać na światach o różnym klimacie, składzie atmosfery i poziomie rozwoju przemysłowego. Nie mógł być uzależniony od jednego rodzaju paliwa, wyspecjalizowanych części zamiennych ani doskonałej infrastruktury.

Rhino zaprojektowano więc jako maszynę możliwie prostą i odporną. W zależności od dostępnych surowców kadłub mógł być wykonywany z różnych metali, stopów i materiałów kompozytowych. Oficjalna historia pierwszego zestawu wspomina nawet, że zakład STC mógł produkować elementy pojazdu z wyjątkowo nietypowych materiałów, jeśli tylko kolonia nie dysponowała niczym lepszym.

Kolejną zaletą była możliwość korzystania z różnych paliw i źródeł energii. Dzięki temu Rhino mogło działać daleko od rozwiniętych baz zaopatrzeniowych. Uszkodzone pojazdy stosunkowo łatwo naprawiano, a ich prosta konstrukcja pozwalała na przebudowy wykonywane przez lokalne warsztaty i kuźnie.

Od eksploratora do transportera opancerzonego

Wojskowy potencjał Rhino dostrzeżono bardzo szybko. Gąsienicowy układ jezdny umożliwiał poruszanie się w trudnym terenie, zamknięty kadłub chronił załogę przed ostrzałem i niebezpiecznym środowiskiem, a obszerne wnętrze pozwalało przewozić ludzi lub wyposażenie.

Wraz z rozwojem ludzkich kolonii pojawiały się lokalne odmiany transportera, wyposażone w dodatkowe opancerzenie, systemy łączności i uzbrojenie. Modularność, która miała ułatwiać eksploatację, stała się podstawą całej rodziny pojazdów wojskowych.

Po nadejściu Epoki Zamętu wiele kompletnych systemów STC zostało zniszczonych lub utraconych. Zachowane pojazdy oraz fragmenty dokumentacji zaczęto traktować jak bezcenne relikty. Odtwarzanie produkcji stało się zadaniem kapłanów Adeptus Mechanicus, dla których montaż maszyny nie jest jedynie procesem technicznym, lecz także rytuałem religijnym.

Rhino podczas Wielkiej Krucjaty

W czasach Wielkiej Krucjaty Rhino stało się jednym z najważniejszych transporterów Legiones Astartes. Legiony Space Marines potrzebowały pojazdu, który mógł być produkowany w ogromnej liczbie, przewożony pomiędzy systemami oraz naprawiany podczas długich kampanii.

Z tym okresem najmocniej kojarzony jest wzorzec Deimos, określany również jako MkIc. Transportery tego typu towarzyszyły Legionom podczas podboju galaktyki i walk Herezji Horusa. Ich zaokrąglone elementy kadłuba, charakterystyczne boczne panele oraz uzbrojenie montowane na dachu odróżniają je od późniejszych Rhino wzorca Mars.

Podwozie Deimos wykorzystywano również do budowy pojazdów specjalistycznych. Oficjalne materiały dotyczące Horus Heresy przedstawiają Predatora jako czołg skonstruowany na bazie sprawdzonego podwozia Rhino – łatwy do modyfikacji, naprawy i dostosowania do różnych rodzajów uzbrojenia.

Herezja Horusa – ten sam pojazd po obu stronach wojny

Gdy Horus zwrócił połowę Legionów przeciwko Imperatorowi, Rhino znalazło się w wyposażeniu obu stron konfliktu. Lojaliści i zdrajcy korzystali z tych samych transporterów, często wyprodukowanych w tych samych kuźniach i według identycznych schematów.

Dla modelarza oznacza to ogromną swobodę. Deimos Pattern Rhino może pojawić się zarówno w armii lojalistycznego Legionu, jak i w siłach przyszłych Chaos Space Marines. Różnicę tworzą przede wszystkim oznaczenia, wyposażenie, stopień zużycia i sposób przedstawienia pojazdu.

Rhino stało się w ten sposób symbolem tragicznego podziału Imperium. Maszyna zaprojektowana pierwotnie do wspierania ludzkiej ekspansji zaczęła przewozić wojowników walczących przeciwko sobie w największej wojnie domowej w historii ludzkości.

Mars Pattern MkIIc – Rhino 41. tysiąclecia

W późniejszych tysiącleciach najbardziej rozpoznawalną odmianą stał się MkIIc Mars Pattern Rhino. To właśnie ten wzorzec reprezentuje model wprowadzony przez Games Workshop w 2002 roku.

W porównaniu z pierwszą konstrukcją model otrzymał bardziej rozbudowany kadłub, wyraźnie zaznaczone przednie płyty pancerne, boczne drzwi, tylną rampę i liczne opcjonalne elementy wyposażenia. Zachowano jednak podstawową sylwetkę: szeroki kadłub umieszczony pomiędzy dwoma wysokimi zespołami gąsienic.

Typowy Rhino pełni funkcję transportera opancerzonego. Załogę stanowi kierowca, a przedział transportowy mieści zwykle dziesięciu wojowników w pancerzach wspomaganych. Podstawowym uzbrojeniem jest storm bolter służący głównie do obrony przed piechotą.

Najważniejszą bronią Rhino nie pozostaje jednak jego uzbrojenie, ale przewożony oddział. Zadaniem pojazdu jest dostarczenie Space Marines lub Battle Sisters do punktu, w którym ich siła ognia i wyszkolenie mogą rozstrzygnąć walkę.

Budowa – prostota ukryta pod pancerzem

Sylwetka Rhino wynika bezpośrednio z przeznaczenia pojazdu. Szeroko rozstawione gąsienice pozwalają pokonywać gruzowiska i nierówny teren. Wysoki kadłub zapewnia miejsce dla wojowników w masywnych pancerzach wspomaganych, a tylna rampa umożliwia szybkie opuszczenie przedziału transportowego.

Dach kadłuba stanowi przestrzeń montażową dla włazów, kopuł, systemów łączności, wyrzutni i wież uzbrojenia. Po usunięciu przedziału transportowego w jego miejscu można umieścić magazyny amunicji, aparaturę dowodzenia albo mechanizmy obsługujące ciężką broń.

To właśnie modułowy układ kadłuba sprawił, że Rhino przestało być pojedynczym pojazdem, a stało się platformą konstrukcyjną.

Rodzina pojazdów zbudowanych na podwoziu Rhino

Nie wszystkie warianty powstały w tym samym czasie ani nie są prostymi przebudowami wykonywanymi na polu walki. Łączy je jednak wspólna logika konstrukcyjna oraz wykorzystanie elementów wywodzących się z rodziny Rhino.

Rhino Adepta Sororitas

Siostry Bitwy wykorzystują Rhino zarówno jako podstawowy transporter, jak i fundament bardziej wyspecjalizowanych pojazdów. W ich wersjach użytkowa prostota imperialnej maszyny spotyka się z bogatą ornamentyką kultu Imperatora.

Immolator łączy możliwość przewożenia niewielkiego oddziału z silnym uzbrojeniem wieżowym. Exorcist pełni natomiast funkcję ciężkiego wsparcia rakietowego. Jego przypominająca organy wyrzutnia doskonale pokazuje, jak jeden schemat techniczny może zostać całkowicie podporządkowany kulturze i religii użytkownika.

Rhino Chaos Space Marines

Legiony zdrajców zabrały swoje transportery ze sobą podczas odwrotu po Herezji Horusa. W ciągu kolejnych dziesięciu tysięcy lat pojazdy były naprawiane, przebudowywane i wypaczane przez oddziaływanie Osnowy.

Niektóre Chaos Rhinos mogą pamiętać czasy Wielkiej Krucjaty. Inne zostały zdobyte znacznie później na siłach Imperium. Ich kadłuby pokrywają kolce, trofea, symbole Mrocznych Bogów i narośla będące skutkiem demonicznego opętania.

Pod warstwą mutacji nadal znajduje się jednak ta sama niezwykle odporna konstrukcja STC.

Ewolucja modelu Games Workshop

Pierwszy Rhino z 1988 roku, znany z zestawu RTB12, pozostał w sprzedaży do 2002 roku. Przez czternaście lat był podstawą kolekcji Space Marines i punktem wyjścia dla licznych modeli oraz konwersji.

W 2002 roku zastąpił go większy MkIIc. Nowy zestaw zachował rozpoznawalną sylwetkę, ale oferował więcej szczegółów, większą bryłę oraz lepsze możliwości rozbudowy. Jego elementy stały się podstawą wielu kolejnych plastikowych pojazdów Space Marines i Chaos Space Marines.

Starsza forma Rhino nie zniknęła jednak całkowicie. Forge World przywrócił ją jako żywiczny Deimos Pattern Rhino, nadając klasycznemu projektowi oficjalne miejsce w historii Wielkiej Krucjaty i Herezji Horusa.

W 2022 roku zapowiedziano nowe plastikowe Deimos Pattern Rhino do gry Warhammer: The Horus Heresy. W ten sposób wzornictwo pierwszego pojazdu Warhammera 40,000 powróciło w nowoczesnej technologii produkcji.

Rhino jako projekt modelarski

tutaj znajdziesz model

Prosta bryła Rhino sprawia, że jest to doskonały model do nauki malowania pojazdów. Duże powierzchnie pancerza dobrze przyjmują modulację koloru, rozjaśnienia wykonywane aerografem oraz klasyczne krawędziowanie.

Jednocześnie model daje ogromne możliwości przedstawienia śladów użytkowania. Na dolnych partiach kadłuba można zastosować pigmenty, błoto i kurz. Krawędzie włazów, rampy oraz bocznych drzwi są naturalnym miejscem na odpryski farby. Okolice wydechów i kratek wentylacyjnych warto przyciemnić sadzą oraz śladami oleju.

W przypadku Rhino należącego do Space Marines można zachować stosunkowo uporządkowany wygląd, podkreślając barwy zakonu i oznaczenia taktyczne. Pojazd z czasów Herezji Horusa może nosić znacznie mocniejsze ślady kampanii, prowizoryczne naprawy i elementy pochodzące z innych maszyn.

Chaos Rhino pozwala pójść jeszcze dalej. Nierówne płyty, łańcuchy, kolce, czaszki i ślady korozji mogą sugerować tysiące lat wojny. Z kolei maszyny Adepta Sororitas dobrze wyglądają z kontrastem pomiędzy zużytym pancerzem a zadbanymi ornamentami, złoceniami i symbolami religijnymi.

Dlaczego Rhino przetrwało?

W świecie pełnym superciężkich czołgów, gigantycznych machin kroczących i pojazdów antygrawitacyjnych Rhino może wydawać się skromne. Właśnie ta skromność jest jednak jego największą zaletą.

Rhino można produkować, naprawiać i dostosowywać do różnych zadań. Może przewieźć oddział, zostać przebudowane na czołg, wyrzutnię rakiet albo mobilne centrum dowodzenia. Konstrukcja przetrwała upadek cywilizacji, narodziny Imperium, Wielką Krucjatę, Herezję Horusa i dziesięć tysięcy lat nieprzerwanej wojny.

W naszym świecie model Rhino również okazał się wyjątkowo trwały. Pierwszy zestaw pomógł określić wygląd pojazdów Warhammera 40,000, a jego następcy do dziś pozostają jednymi z najbardziej rozpoznawalnych maszyn Games Workshop.

Rhino nie jest jedynie transporterem. To fundament, na którym zbudowano znaczną część potęgi pancernej Space Marines – zarówno w historii Imperium, jak i na stołach graczy.

Źródła i dalsza lektura

• Warhammer Community – 40 Years of Warhammer: The Space Marines Get Their Ride
• Warhammer Community – Plastic Deimos-pattern Rhino
• Warhammer Community – Predator na podwoziu Deimos Rhino
• Warhammer Community – Damocles Command Rhino
• Warhammer Community – pojazdy Adepta Sororitas
• Lexicanum – Rhino: zestawienie starszych publikacji i wariantów konstrukcji